जीवनका ऊर्जा : मीठो याद र स्मृतिहरू
संसारभरिका सबैभन्दा मन्द र मीठा कुरा सायद ‘याद र स्मृतिहरू’ नै होलान्। समयले हामीलाई जुन अवस्थामा पुर्याउँछ, त्यहीँको अनुभूति अङ्कित हुन्छ मनको गहिराइमा। केही यादहरू काँचको टुक्रा जस्तो टुक्रिने हुन्छ। यसले दुखाइ र पीडाको बोध गराउँछ। केही स्मृतिहरू फूलजस्तो मुलायम र मीठा हुन्छन्। यिनले जीवनको गतिमा लय थप्छन् र जीवनलाई संगीतको पाठ सिकाउँछन्। संगीत धैर्य र कुशल सीपको नाम हो।
आँखामा आँसुको भारीपन बोकी जब हामी एउटा पुरानो फोटोलाई हेर्छौं, त्यो छायाँमा हराएको एक प्यारो चेहरा, एक पुरानो सुगन्ध वा कुनै विशेष क्षणको स्वर–तरङ्ग अनुगुञ्जित हुन्छ। के ती हाम्रा पुराना मित्रहरूको हाँसो हुन सक्दैन? के ती हाम्रा माया र ममतासँगै बिताएका दिनहरूका आनन्दित पलहरू होइन? अन्ततः यी सबै केही न केही अर्थको रूपमा अव्यक्त रूपमा हाम्रो अस्तित्वमा बसिरहेका हुन्छन्।
‘याद’ भनेको बितिसकेको समयको पुनः सम्झना मात्र होइन। साँचो अर्थमा न्यानो आश्वासन पनि हो कि, त्यो समय, ती क्षण र ती घनिष्ठ मित्रता र बोलचाल एकपटक हाम्रो जीवनका हिस्सा थिए। एक कदम अघि बढ्दा जीवनले हामीलाई अर्कै दिशा दिँदैछ। अतीतका ती सम्झनाहरू भने हामीसँगै रहिरहेका हुन्छन्। ती सम्झनामा हराइरहनु भनेको आफूलाई पाएको सुन्दरताको रेखा मेटाउनुजस्तो हो।
वास्तवमा ‘याद’ यस्तो गहिरो भावना हो, यसले हामीलाई अतीतको शान्ति र चञ्चलता बीचको सङ्गममा पुर्याउँछ। यो पुरानो विस्मृत सम्झना मात्र होइन। यो जीवनका ती पन्ना हुन् जुन कहिल्यै मेटिन सक्दैनन्। समयका यी छायाँहरू निस्कन्छन् र हाम्रा मनका कक्षहरूमा हराइरहेका, कहिल्यै मेटिन नसक्ने छविहरूको छाप छोडिदिन्छन्। हाम्रा मित्रता, हाँसो, असहमति र कहिल्यै अगाडि नबढ्ने क्षणहरू सबै तिनीहरूको आफ्नै रूप हुन्। यी हाम्रो जीवनको भित्री सतहमा वास गर्छन्।
जिन्दगीको यात्रा, जसको बाटो प्रायः अनिश्चित र अव्यक्त हुन्छ, अघि बढ्दा हामी समयको पाङ्ग्रामा चढेर नयाँ घेरामा पसेका हुन्छौं। जब हामी ती सम्झनाहरूलाई च्याप्न चाहन्छौं भने, तिनीहरू केवल अवशेष र शेष रहेका हुन्छन्। तर याद भनेको केवल एक भूतकालको रेखा मात्र होइन, यो हामीसँग अनिवार्य रूपले बाँधिएका ती साँचो गहना हो जसले भविष्यको मार्गदर्शन गर्छ।
हाम्रो याद भनेको एक अटल वचन हो। यो न्यानो आश्वासन हो । ती अविस्मरणीय क्षणहरू कहिल्यै मेटिन्न। हामी हरेक पलको स्मृतिमा आत्मसात भएका हुन्छौं। ती पावन घडीहरू हाम्रो मनका पानामा जस्तो लेखिएका छन्, जस्तो कुनै किताबको पृष्ठहरू जसलाई समयको घडी पल्टाउँछ, तर कहिल्यै मेटाउँदैन।
अतीतका ती सम्झनामा हराइरहनु भनेको हामीले पाएको सुन्दरताको रेखा मेटाउनु हो। त्यसरी गुमाउने सम्झनामा जीवनका सबै मिठास, पीडा र आफूसँगै भएको पवित्रता पनि हराउँछ। ती यथार्थहरूले जिन्दगी एक यात्राजस्तै हो भन्ने सन्देश हामीलाई दिन्छ। यसको प्रत्येक अनुभवले हामीलाई केही नयाँ कुरा सिकाइरहेको हुन्छ। यद्यपि समय अडिग र अगाडि बढ्दैछ, ती सम्झनाहरू भने हामीसँग र हाम्रा जीवनका प्रत्येक कदमसँगै चलिरहेका हुन्छन्।
हामी आफ्नो भविष्यलाई नयाँ मार्गको खोजीका रूपमा मात्र देख्दैनौं, ती पुराना सम्झनाहरूलाई पनि हाम्रो वर्तमानको अंग बनाउन उद्यत रहन्छौं। जीवनका यी कण–कणहरू मिलेर नै हाम्रो अस्तित्वको पहिचान बनाउँछन्। त्यो सहृदयी मित्रता, ती सुहागरातका जस्तो कुरा र ती मौन सम्झनामा समाहित भावनाहरूले नै हामीलाई पूर्ण बनाउँछन्।
‘याद र स्मृतिहरू’ अतीतको सम्झना र सन्देश मात्रै होइन। वर्तमान र भविष्यलाई समेट्ने एउटा जीवन्त अनुभव पनि हो। यसले हामीलाई साँचो अर्थमा रचनात्मक र मनमोहक बनाउन धेरै सहयोगी भूमिका खेल्न सक्छ। केही पुराना सम्झना समयको प्रवाहमा कतै अतीतमै बिलाउँछन्। केही पुराना सम्झना यादहरूका पानामा ताजै रहिरहन्छन्। तिनै बिर्सिएका र सम्झिएका ‘याद र स्मृतिहरू’ ले नै हामीलाई हाम्रो विगत र वर्तमानको यथार्थ खुलाउँछन् । हामी यही सत्यमा जीवनका पाइला चालिरहेका हुन्छौं।
प्रेम, दुःख, संघर्ष र साँचो मित्रताको प्रत्येक तातो र चिसो लहर हाम्रो मस्तिष्कका गल्लीमा अनायासै हिँडिरहेका हुन्छन्। हामीलाई थाहा नहुन सक्छ, तर जब हाम्रा हात कागजमा केही लेख्दैछन्, त्यतिबेला केही विशेष समयका रेखाचित्रहरू स्वचालित रूपमा हाम्रो कागजमा उतारिन्छ। यी सबै त्यही मीठो याद र स्मृतिहरूका कण हुन्। यसले हाम्रो जीवनको कागजातलाई रोचक र अनमोल बनाउँछ।
याद र स्मृतिहरूमा साँचो साहित्यिक सौन्दर्य लुकेको हुन्छ। यी केवल सोंच्न र सम्झनका कुरा मात्र होइन। ती भित्री अंशहरूको पुनःलेखन हो, जुन एक–एक गर्दै तिनले हाम्रो अस्तित्वको परिभाषा बनाउँछन्। यिनै सुन्दरताले हाम्रा कथा, कविता र साहित्यलाई जीवन्त राखेका हुन्छन्। यस्ता कुराहरू हामीले कुनै समय गुमाएका थियौं। ती बल्ल हाम्रो विचारमा पलाउन थाल्छन् र तिनले हामीलाई अझै एक कदम अघि बढाउँछन्।
तसर्थ स्मृतिहरू अतीतको गहिराइमा गुमेका खण्डहरू मात्र होइनन्। जस्तो कि जीवनका अमूल्य र किमती गहना, हरायो भने पनि हामीसँगै बोकेको कुनै न कुनै रूपमै रहन्छ । ती यादहरू कहिल्यै पनि असुरक्षित हुँदैनन्। ती स्मृतिहरू विस्मृतिको गर्भमा रहेर पनि सम्झनका मीठा क्षण बनेर उपस्थित भइरहन्छन्।
याद र स्मृतिहरूले नअँगालिरहेको कोही पनि, कहीँ पनि हुँदैनन्। समयको असीम विस्तारमा र बाँच्ने हर्ष र दुःखका बीचमा, केही मोडहरूले हामीलाई आफ्ना प्रिय ती यादहरूबाट विच्छेद गरिदिएको हुन्छ। तर मनको कुनामा ती यादहरूले कुरेर बसिरहेकै हुन्छ। र, जीवनका अनमोल तस्बीरहरूसँग ती जडित भइरहेका हुन्छन्। ती तस्बीरहरू कुनै एउटा सुन्दर दृश्य, कुनै एउटा सम्झना वा कुनै शब्दका सरल तर गहिरा अर्थमा प्रकट हुने गर्छन्।
वास्तवमा यी सबै सम्झनाहरू हाम्रा जीवनका पाइला र पानाहरू जस्तै हुन्। यसलाई हामी आफैँले चाँडैभन्दा चाँडै नष्ट गर्न सक्दैनौं। नष्ट गरेर याद विहीन बाँच्न पनि हामी कोही सक्दैनौं। किनभने मीठो याद र स्मृतिहरू नै जीवनका ऊर्जा पनि हुन्।
