मानव जीवनको उच्चतम उद्देश्य समग्र मानव जातिको कल्याणमा योगदान गर्नु हो। युगौँदेखि दर्शन, धर्म र नीतिशास्त्रहरूले यही सन्देश दिएका छन् कि स्वार्थमुक्त दृष्टिकोण मात्र दीर्घकालीन शान्ति, न्याय र समृद्धिको आधार हो। जब व्यक्ति आफ्नो व्यक्तिगत स्वार्थभन्दा माथि उठेर समाजको चिन्ता गर्छ, तब उसको जीवन सार्थक हुन्छ।

स्वार्थमुक्त दृष्टिले व्यक्तिलाई तात्कालिक लाभको मोहबाट मुक्त बनाउँछ र दीर्घकालीन हितको विचार गर्न प्रेरित गर्छ। मानिसको सोचमा स्वार्थ हाबी हुँदा उसले केवल आफ्नै आराम र फाइदालाई प्राथमिकता दिन्छ। तर निस्वार्थ भावले काम गर्दा मन शुद्ध हुन्छ र समाज पनि बलियो बन्दै जान्छ।

वर्तमान समयमा आत्मकेन्द्रित दृष्टिकोणले समाजमा असमानता र द्वन्द्व निम्त्याएको छ। विश्वलाई दिगो शान्तितर्फ डोर्‍याउने एकमात्र मार्ग स्वार्थमुक्त चिन्तन नै हो। यस प्रकारको चेतना करुणा, नैतिकता र न्यायसँग गाँसिएको हुन्छ, जसले व्यक्तिगत र सामाजिक हितबीच सन्तुलन कायम गर्छ।

इतिहासमा महात्मा गान्धी, गौतम बुद्ध र मदर टेरेसा जस्ता व्यक्तित्वहरूले व्यक्तिगत लाभ त्यागेर मानवताको हितमा कार्य गरे। उनीहरूको योगदानले नै समाजमा शान्ति र समानताको बीउ रोपेको हो। यस्तो दृष्टिकोणले संस्थागत स्तरमा पनि उत्तरदायी नेतृत्व र पारदर्शी शासनको सम्भावना बढाउँछ।

जब राष्ट्र वा समुदाय आफ्ना संकीर्ण स्वार्थभन्दा माथि उठ्छन्, तब आर्थिक असमानता र जातीय विभाजन घट्छ। उपनिषद्ले भनेझैँ “प्रत्येक जीवमा आत्मा समान छ” भन्ने कुरा बुझ्न आफ्नै अहंकारको भित्ता भत्काउन आवश्यक छ। स्वार्थमुक्त चेतनाले नै सबै जीवमा समानता र समान मूल्य देख्ने क्षमता प्रदान गर्छ।

व्यक्तिगत जीवनमा पनि जब मानिसले प्रतिस्पर्धात्मक स्वभाव र अहंकार त्याग्छ, तब उसको मन निर्मल र करुणामय बन्छ। प्रकृतिमा कमलको फूल हिलोमा फुलेर पनि निर्मल रहेझैँ, मानिसले पनि स्वार्थ त्याग्दा उसको जीवन सुन्दर र प्रेरणादायी बन्छ। यो चेतना केवल पढ्ने विषय नभई व्यवहारमा उतार्ने कर्म हो।

त्याग जीवनको दार्शनिक आधार हो। अर्जुनले मोह त्यागेर श्रीकृष्णको साथ रोजेझैँ वा सिद्धार्थले संसार त्यागेर बुद्धत्व प्राप्त गरेझैँ, ठुलो सफलताका लागि त्याग अनिवार्य छ। जसले स्वार्थ र मोह त्याग्छ, उसैले वास्तविक शान्ति र स्थिरता प्राप्त गर्छ। जहाँ स्वार्थ मर्छ, त्यहाँ मात्र शान्ति फुल्छ।