पछिल्ला वर्षहरूमा नेपालमा ‘न्यूरोडाइभर्स’ बालबालिकाको संख्या निकै बढ्दै गएको देखिन्छ । न्यूरोडाइभर्सिटी भनेको मानिसहरूको मस्तिष्क र सोचाइको तरिका फरकफरक हुने अवस्था हो । यसमा ‘अटिज्म स्पेक्ट्रम डिसअर्डर, एडीएचडी, डिस्लेक्सिया, टौरेट सिन्ड्रोम, र अन्य न्यूरोलोजिकल अवस्था समावेश हुन्छन् ।

नेपालमा स्वास्थ्य सचेतना, अभिभावकको शिक्षाको स्तर र निदानका साधनमा पुगेको सुधारले गर्दा यस्ता बालबालिकाको संख्या पहिचान हुने क्रम बढ्दो छ । विगतमा यस्ता बालबालिकाको अवस्था नचिनिने वा गलत बुझिने अवस्था थियो । अचेल भने शिक्षण संस्थाहरू, अस्पतालहरू, तथा गैरसरकारी संस्थाहरूको सक्रियताले गर्दा न्यूरोडाइभर्स अवस्थालाई पहिलेभन्दा सहज रूपमा चिन्ने गरिन्छ ।

मुख्य कारण

सचेतनाको वृद्धिः अभिभावक र शिक्षकहरू न्यूरोडाइभर्सिटीको विषयमा पहिलेभन्दा बढी जानकार भएका छन् ।

चिकित्सकीय पहुँचः बाल मनोचिकित्सक, स्पिच थेरापी र अक्कुपेसनल थेरापी जस्ता सेवा शहर तथा केही ग्रामीण क्षेत्रहरूमा समेत उपलब्ध हुन थालेका छन् ।

शिक्षामा समावेशीकरणः विद्यालयहरू समावेशी शिक्षाको अभ्यासमा लागिरहेका छन् जसले गर्दा यस्ता बालबालिकालाई उचित वातावरण मिल्न थालेको छ ।

चुनौती

अझै पनि ग्रामीण क्षेत्रमा न्यूरोडाइभर्स बच्चाहरूको अवस्था नचिनिने खतरा छ ।

सामाजिक धारणा र लाजको भावना अझै कायम छ ।

आवश्यक स्रोत र विशेष शिक्षकहरूको अभाव पनि एक ठूलो समस्या हो ।

समाधान के त ?

राष्ट्रिय नीति निर्माणमा न्यूरोडाइभर्स बालबालिकाको लागि विशेष कार्यक्रम ल्याउनु आवश्यक छ ।

शिक्षकहरूलाई समावेशी शिक्षा र विशेष आवश्यकताको तालिम दिनु पर्छ ।

आम नागरिकमा सचेतना अभिवृद्धि गर्न सञ्चार माध्यम र स्थानीय तहको सहयोगमा अभियान चलाउनु उपयुक्त हुन्छ ।

निष्कर्ष

नेपालमा न्यूरोडाइभर्स बालबालिकाको संख्या हरेक वर्ष बढिरहेको यथार्थलाई नकार्न सकिन्न । यो वृद्धिलाई समस्या होइन, अवसरको रूपमा लिनुपर्छ, जसबाट हामी विविधतामा समावेशिता, सहिष्णुता र प्रेमको अभ्यास गर्न सक्छौं ।