नेपालमा सरकार बनाउन गाह्रो छ, सरकार टिकाउन झन् गाह्रो छ। तर एउटा काम भने असाध्यै सजिलो छ—गोप्य भेट गर्नु।

त्यसपछि देश आफैं चल्न थाल्छ।

नेताहरू एउटा कोठाभित्र पस्छन्। ढोका बन्द हुन्छ। बाहिर पत्रकार उभिन्छन्। केहीबेरपछि सामाजिक सञ्जालले नयाँ सरकार बनाइसकेको हुन्छ। युट्युबमा पाँचवटा ‘भित्री रहस्य’ सार्वजनिक भइसकेका हुन्छन्। राजनीतिक विश्लेषकहरूले तीनवटा सम्भावित समीकरण र चारवटा असम्भव निष्कर्ष प्रस्तुत गरिसकेका हुन्छन्।

वास्तविक भेट भने अझै चलिरहेको हुन्छ।

आइतबार राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीका सभापति रवि लामिछाने र वरिष्ठ नेता तथा प्रधानमन्त्री बालेन्द्र शाहबीच लामो संवाद भएको समाचार आयो। तर संवादको विषयवस्तु सार्वजनिक भएन। हुन पनि, सबै भेट सार्वजनिक हुनैपर्छ भन्ने छैन। राजनीतिक संवाद लोकतन्त्रको एउटा स्वाभाविक अभ्यास हो।

तर समस्या त्यहाँबाट सुरु हुन्छ, जहाँ राजनीतिले मौनतालाई सूचना व्यवस्थापनको औजार बनाउँछ।

नागरिकले गोप्य कोठाभित्रको प्रत्येक शब्द सुन्न खोजेका होइनन्। उनीहरू जान्न चाहन्छन्—देशका जिम्मेवार नेताहरू भेट्दा देशका लागि के सोचियो? यही प्रश्न लोकतन्त्रको हो, उत्सुकताको मात्र होइन।

विडम्बना के छ भने, नेपालमा सूचना अभावभन्दा अनुमानको उत्पादन बढी हुन्छ। एउटा अस्पष्ट तस्वीर, एउटा मुस्कान, एउटा हात मिलाइ र एउटा मौनताले यति धेरै कथा जन्माउँछ कि कहिलेकाहीँ वास्तविक घटनाले पनि त्यसलाई भेट्न सक्दैन।

हाम्रो राजनीतिक संस्कृतिमा मौनता पनि एउटा रणनीति हो। बोले विवाद हुन्छ। नबोले किंवदन्ती बन्छ। स्पष्टताले एक दिन चर्चा पाउँछ, रहस्यले एक महिना बजार पाउँछ। त्यसैले कहिलेकाहीँ लाग्छ, यहाँ प्रेस विज्ञप्तिभन्दा मौनता धेरै योजनाबद्ध हुन्छ।

तर लोकतन्त्रमा रहस्यको आयु सीमित हुन्छ। अन्ततः जनताले परिणाम माग्छन्, संकेत होइन। किनकि नागरिकको जीवन गठबन्धनका अफवाहले होइन, सरकारका निर्णयले बदलिन्छ।

दुर्भाग्यले हामी त्यही देशका नागरिक बनेका छौँ, जहाँ कहिलेकाहीँ राजनीतिक निर्णयभन्दा त्यसको अनुमान गर्नेहरूको कल्पनाशक्ति बढी सक्रिय देखिन्छ। देशले बजेट कति कार्यान्वयन भयो भन्नेभन्दा ‘को कससँग भेट्यो’ भन्ने प्रश्नमा बढी समय खर्च गर्छ।

र अन्त्यमा एउटा सानो शंका उब्जन्छ—

कतै हाम्रा नेताहरूले गोप्य बैठक जनतासँग संवाद गर्नका लागि होइन, जनतालाई अनुमानमै अल्झाइराख्नका लागि त गर्ने गरेका छैनन्

यदि त्यो सत्य हो भने, लोकतन्त्रको सबैभन्दा ठूलो संकट प्रतिपक्षको अभाव होइन, पारदर्शिताको अभाव हुनेछ।

र यदि त्यो पनि सत्य होइन भने…

देशका सबैभन्दा गोप्य कागजात अब सिंहदरबारमा होइन, जनताको कल्पनाशक्तिमा सुरक्षित छन्।

त्यसैले आजको नेपालको सबैभन्दा सफल उद्योग न कृषि हो, न पर्यटन, न उद्योगधन्दा।

सबैभन्दा ठूलो उत्पादन अनुमान हो।

सबैभन्दा ठूलो निर्यात अफवाह हो।

र सबैभन्दा ठूलो राजनीतिक उपलब्धि—जनतालाई सत्यभन्दा धेरै दिनसम्म प्रतीक्षामा राख्न सक्नु हो।

इतिहासले सायद भोलि यस्तो पनि लेख्न सक्छ—

‘नेपालमा कुनै सरकार जनमतले मात्र बनेन, धेरै सरकार त गोप्य भेटपछि जन्मिएका हल्लाले बनाइदिएका थिए।’ -फायल तस्बिर