नारी मानव सभ्यताको आधारशिला हुन्। समाजको निर्माण, संरक्षण र विकासमा नारीको भूमिका अत्यन्त महत्वपूर्ण रहँदै आएको छ। सन्तानको जन्म, पालनपोषण र परिवारलाई सन्तुलित रूपमा अगाडि बढाउने कार्यमा नारीको योगदान अतुलनीय छ। त्यसैले नारीलाई समाजको शक्तिशाली र सम्मानित अङ्गका रूपमा हेर्ने गरिन्छ।

हिन्दू धार्मिक मान्यताअनुसार नारीलाई ज्ञानकी देवी सरस्वती, धनकी देवी लक्ष्मी र शक्तिकी देवी दुर्गाका रूपमा सम्मान गरिन्छ। यसले नारीभित्र रहेको ज्ञान, समृद्धि र शक्तिको प्रतीकलाई दर्शाउँछ। यद्यपि व्यावहारिक जीवनमा अझै पनि धेरै ठाउँमा महिलाले विभेद र असमानताको सामना गर्नुपरेको वास्तविकता हाम्रा सामु छ।

हरेक वर्ष मार्च ८ का दिन विश्वभर अन्तर्राष्ट्रिय नारी दिवस मनाइन्छ। यो दिवस महिलाको अधिकार, समानता र सम्मानका लागि गरिएको ऐतिहासिक सङ्घर्षको सम्झनामा मनाउने गरिन्छ। विभिन्न देशमा महिला अधिकार स्थापित गर्न लामो समयसम्म आन्दोलन र प्रयास भएका छन्। त्यसको परिणामस्वरूप आज महिलाहरू शिक्षा, राजनीति, प्रशासन, सुरक्षा निकाय तथा विभिन्न पेसा–व्यवसायमा सक्रिय रूपमा सहभागी हुन थालेका छन्।

नेपालमा पनि महिलाको अवस्था पहिलेको तुलनामा धेरै सुधार भएको देखिन्छ। महिलाहरू विभिन्न क्षेत्रमा नेतृत्वदायी भूमिकामा पुगेका छन्। नेपाल प्रहरीलगायत सुरक्षा निकायमा पनि महिलाको सहभागिता निरन्तर बढ्दै गएको छ। यसले समाजमा सकारात्मक परिवर्तन ल्याउन सहयोग पुर्‍याएको छ।

तर अझै पनि समाजका केही क्षेत्रमा महिलामाथि हुने हिंसा, विभेद र असमानता पूर्ण रूपमा अन्त्य भएको छैन। त्यसैले महिलाको अधिकार, सुरक्षा र सम्मान सुनिश्चित गर्न राज्य, समाज र प्रत्येक नागरिकले जिम्मेवार भूमिका निर्वाह गर्न आवश्यक छ।

नारी दिवस केवल उत्सव मनाउने दिन मात्र होइन, यो त महिलाको अधिकार, सम्मान र समानताको सन्देश फैलाउने महत्त्वपूर्ण अवसर हो। नारीलाई समान अवसर, सुरक्षा र सम्मान प्रदान गर्न सके मात्र समृद्ध, सभ्य र समतामूलक समाज निर्माण सम्भव हुन्छ। नारीप्रति सम्मान र समानताको भावना विकास गर्दै समाजमा सकारात्मक परिवर्तन ल्याउनु हामी सबैको साझा दायित्व हो। नारीको सशक्तीकरण बिना समुन्नत समाजको कल्पना गर्न सकिँदैन।