स्टेफन हकिङले भगवानबारे के भनेका छन्?
प्रसिद्ध ब्रम्हाण्डविद् स्टेफन हकिङले आफ्नो जीवनकालमा भगवान् र सृष्टिको अवधारणालाई बारम्बार विज्ञानको कसीमा राखेर व्याख्या गरे। उनका पुस्तकहरू ‘A Brief History of Time’ र ‘The Grand Design’ ले ब्रह्माण्डको उत्पत्तिमा ईश्वरको भूमिका नभएको स्पष्ट तर्क प्रस्तुत गरेका छन्। हकिङको भनाइमा, ब्रह्माण्डका नियमहरू यति सशक्त छन् कि यसको सिर्जनाका लागि कुनै सृष्टिकर्ताको आवश्यकता पर्दैन। भगवान् र विज्ञानबीचको द्वन्द्वमाथि उनले व्यक्त गरेका मुख्य विचारहरूलाई यसरी बुझ्न सकिन्छ:
१) ‘भगवानको मन पढ्नु’ (Knowing the mind of God) को अर्थ: हकिङ्ले ‘A Brief History of Time’ (१९८८) मा ब्रह्माण्डका सबै नियमहरू पूर्ण रूपमा बुझ्नु नै त्यो ‘भगवानको मन पढ्नु’ जस्तै हुनेछ भनेका छन्। उनी भन्छन् कि ब्रह्माण्डका हरेक कुरा केही वैज्ञानिक नियमहरूले बनेका छन्। ती नियम पत्ता लगाउनु भनेको भगवान्लाई बुझ्नु जस्तै हो। यसले भगवान्लाई तर्क र नियमको दायरामा ल्याउँछ र अन्ततः भगवान्माथि विज्ञानको श्रेष्ठता स्थापित गर्ने लक्ष्य राख्दछ।
२) ब्रह्माण्डको सुरुवात र ईश्वरको आवश्यकता: हकिङको भनाइअनुसार ब्रह्माण्ड कुनै ईश्वरले बनाएका होइनन्। ब्रह्माण्डको सुरुवात ‘Big Bang’ बाट भएको हो, जुन करिब १३.८ अर्ब वर्षअघि भयो। यही क्षणबाट समय र स्थानको सुरुवात भएको हो।
३) ‘The Grand Design’ (२०१०) मा स्पष्टीकरण: लिओनार्ड म्लोदिनौ सँग लेखेको किताब ‘The Grand Design’ (२०१०) मा त हकिङले झनै स्पष्ट रूपमा तर्क दिएका छन् कि ब्रह्माण्डको निर्माणको आविष्कार गर्न भगवान् नै नचाहिने वैज्ञानिक नियमहरू पर्याप्त छन्। उनी भन्छन्, गुरुत्वाकर्षण जस्ता नियमहरूको कारणले गर्दा ब्रह्माण्ड आफैँ ‘शून्य’ बाट जन्मिन सक्छ र जन्मिएको हो।
४) समयको बाण (Arrow of Time): हकिङले समयको दिशाबारे चर्चा गरेका छन्। समय सधैँ अगाडि बढ्छ, पछाडि फर्किन सम्भव छैन। Big Bang अनुसार ब्रह्माण्ड जता फैलिरहेको छ, समय त्यही दिशामा अगाडि बढिरहेको छ। उनले यसलाई ‘Arrow of Time’ भनेका छन्।
५) सबै कुराको सिद्धान्त (The Theory of Everything): उनले संसारका सबै भौतिक नियमहरू चलाउने ‘The Theory of Everything’ को कल्पना गरेका छन्। एउटा यस्तो नियम जसले लगभग सबै भौतिक प्रक्रियाहरूको जवाफ दिनेछ। यस्तो नियम पत्ता लगाउन सकियो भने कुनै अलौकिक शक्तिले विश्वको सृजना गरेको हो भन्ने तर्क आफैं समाप्त भएर जानेछ। यसका लागि उनले आइन्स्टाइनको सामान्य सापेक्षिकता र क्वान्टम सिद्धान्तलाई जोड्ने सिद्धान्तको कल्पना गरेका छन्।
सार: स्टेफन हकिङले आफ्ना कामहरूमा भगवान्को अस्तित्वलाई अस्वीकार गरेका छन् र ब्रह्माण्डको उत्पत्ति र सञ्चालनलाई विशुद्ध रूपमा भौतिक विज्ञानको नियमहरू (विशेषगरी बिग ब्याङ सिद्धान्त) मार्फत व्याख्या गरेका छन्। उनी विश्वास गर्छन् कि विज्ञानको पूर्ण बुझाइले ईश्वरको आवश्यकतालाई समाप्त गरिदिन्छ।
(विभिन्न स्रोतहरूका आधारमा)
