२०५८ साल जेठ १९ गतेको रात नेपाली इतिहासको सबैभन्दा दुःखद, रहस्यमय र चर्चित रातका रूपमा अंकित छ। नारायणहिटी दरबारभित्र भएको गोलीकाण्डमा तत्कालीन राजा वीरेन्द्र, रानी ऐश्वर्य, राजकुमार निराजन, राजकुमारी श्रुति लगायत राजपरिवारका सदस्यहरूको ज्यान गयो। त्यो घटनाले केवल एउटा राजपरिवारलाई मात्र होइन, सम्पूर्ण राष्ट्रलाई स्तब्ध बनायो।

घटनाको छानबिन भयो, सरकारी प्रतिवेदन सार्वजनिक भयो र युवराज दीपेन्द्रलाई मुख्य जिम्मेवार ठहर गरियो। राज्यका तर्फबाट यही निष्कर्षलाई आधिकारिक सत्यका रूपमा प्रस्तुत गरियो तर २५ वर्ष बितिसक्दा पनि धेरै नेपालीका मनमा प्रश्नहरू बाँकी छन्। कतिपयले आधिकारिक निष्कर्ष स्वीकार गरे भने कतिपयले अझै पनि घटनाका सबै पक्ष उजागर नभएको विश्वास गर्छन्।

दरबार हत्याकाण्ड केवल एउटा आपराधिक घटना थिएन, यसले नेपालको राजनीतिक यात्रालाई नै नयाँ मोडमा पुर्‍यायो। त्यसपछि देशमा तीव्र राजनीतिक परिवर्तन भए, राजसंस्थामाथिको विश्वास कमजोर बन्दै गयो र अन्ततः नेपाल गणतन्त्रमा प्रवेश गर्‍यो। त्यसैले यो घटना केवल इतिहासको एउटा अध्याय मात्र नभई राष्ट्रको भविष्य परिवर्तन गर्ने मोड पनि थियो।

आज पनि जनस्तरमा एउटा आवाज सुनिन्छ– के त्यो घटनाको फेरि स्वतन्त्र र निष्पक्ष छानबिन हुनुपर्छ? धेरै नेपाली विश्वास गर्छन् कि इतिहासका यस्ता गम्भीर घटनाहरूको सत्य जति स्पष्ट हुन्छ, राष्ट्र त्यति नै बलियो बन्छ। त्यसैले समय–समयमा पुनः छानबिनको माग उठिरहन्छ।

हेर्दै जाऔँ, कुनै दिन कुनै सरकारले दरबार हत्याकाण्डका सम्पूर्ण तथ्यहरू पुनः अध्ययन गर्ने निर्णय पनि गर्न सक्छ। इतिहासका केही फाइलहरू सरकारी दराजमा बन्द हुन सक्छन्, तर जनताको मनमा कहिल्यै बन्द हुँदैनन्। दरबार हत्याकाण्ड त्यस्तै एउटा फाइल हो, जसका बारेमा जिज्ञासा, प्रश्न र सत्यको खोजी अझै जीवित छ।

तर एउटा कुरा स्पष्ट छ- सत्य खोज्ने प्रयास तथ्य, प्रमाण र निष्पक्ष अनुसन्धानमा आधारित हुनुपर्छ, अनुमान र भावनामा होइन। किनकि इतिहासलाई सम्मान गर्ने सबैभन्दा राम्रो उपाय भनेको त्यसलाई यथार्थका आधारमा बुझ्नु हो।

२५ वर्षपछि पनि दरबार हत्याकाण्ड नेपाली समाजका लागि केवल एउटा पुरानो घटना होइन, एउटा अनुत्तरित प्रश्न हो। र जबसम्म ती प्रश्नहरू जनमानसमा जीवित रहन्छन्, तबसम्म सत्यको खोजी पनि जारी रहनेछ।