सत्ता दरबारको अन्त्यहीन खेल
एक देश थियो- पहाडजस्तै अडिग, नदीजस्तै बगिरहेको, इतिहासले थिचिएको तर भविष्यले बोलाइरहेको।
त्यो देशको नाम थियो नेपाल। तर त्यो देशको कथा, न त किताबमा लेखिएको जस्तो सरल थियो, न त चलचित्रको अन्त्य जस्तो स्पष्ट।
यो एउटा यस्तो कथा थियो- जहाँ पात्रहरू बदलिन्थे, तर खेल उही पुरानै रहन्थ्यो।
पहिलो अध्याय : सपना बोकेका पात्रहरू
कहिलेकाहीँ, त्यो दरबारको ढोका बाहिर साधारण मानिसहरू उभिएका हुन्थे- मनमा ठूलो सपना बोकेर । उनीहरू भन्थे, “हामी फरक छौँ, हामी पुरानो कथा दोहोर्याउँदैनौँ ।”
जनताले ताली बजाउँथे, आशा गर्थे र विश्वास गर्थे- शायद यो पटक कथा बदलिन्छ। तर जब ती पात्रहरू सत्ता दरबारभित्र पस्छन्… बिस्तारै उनीहरूको आवाज बदलिन्थ्यो, भाषा बदलिन्थ्यो र कहिलेकाहीँ- उनीहरूको उद्देश्य नै हराउँथ्यो।
दोस्रो अध्याय : गठबन्धनको खेल
दरबारभित्र एउटा अनौठो खेल चल्थ्यो- नाम थियो “गठबन्धन”। आजको साथी भोलिको विपक्ष, भोलिको विरोधी पर्सिको सहयात्री। नीतिभन्दा समीकरण ठूलो हुन्थ्यो, विचारभन्दा सत्ता प्यारो।
कसैले सिद्धान्त बेच्थ्यो, कसैले वाचा बिर्सन्थ्यो र कसैले त केवल कुर्सीको लागि आफ्नै कुरा आफैँ खाइदिन्थ्यो।
यो खेल यति जटिल थियो कि- बाहिर बसेको जनता कहिलेकाहीँ कसलाई समर्थन गर्ने भनेर नै अन्योलमा पर्थ्यो।
तेस्रो अध्याय : मौन दर्शक जनता
यो कथाको सबैभन्दा ठूलो पात्र- जनता । तर अचम्म के भने, उनीहरू मुख्य पात्र भएर पनि सधैँ दर्शक बनेका थिए।
हरेक पाँच वर्षमा उनीहरूलाई बोलाइन्थ्यो- “आउनुहोस्, आफ्नो भविष्य रोज्नुहोस्।”
जनताले मत दिन्थे, आशा दिन्थे, आफ्नो विश्वास सुम्पन्थे। तर चुनाव सकिएपछि त्यो विश्वास फाइलको धुलो जस्तै कुनै कुनामा थन्किन्थ्यो।
उनीहरू फेरि पर्खिन्थे- अर्को चुनाव, अर्को वाचा, अर्को सपना।
चौथो अध्याय : परिवर्तनको भ्रम
बीच-बीचमा कथामा नयाँ पात्रहरू आउँथे- जो आक्रोश बोकेर आउँथे, सत्य बोल्ने साहस राख्थे र परिवर्तनको गीत गाउँथे । जनता फेरि जाग्थे, उनीहरूमा आफ्नो प्रतिबिम्ब देख्थे तर समयसँगै कतिपय पात्रहरू पुरानै खेलको हिस्सा बन्थे।
कसैले सम्झौता गर्थ्यो, कसैले दबाबमा झुक्थ्यो र कसैले- आफूलाई बचाउनै कथा बदल्न छोड्थ्यो।
त्यसपछि जनता फेरि भन्थे- “शायद यो पनि उस्तै रहेछ…”
पाँचौँ अध्याय : अधुरो न्याय र हराएको विश्वास
कथामा कहिलेकाहीँ अन्यायका आवाजहरू पनि उठ्थे- पीडितहरू, उत्पीडितहरू, न्याय खोज्ने आँखाहरू। तर ती आवाजहरू सत्ता दरबारको मोटा भित्ताभित्र अक्सर हराइदिन्थे।
न्याय ढिलो आउँथ्यो- कहिलेकाहीँ त आउँदै पनि आउँदैनथ्यो र बिस्तारै जनताको विश्वास कमजोर हुँदै जान्थ्यो।
अन्त्य कि सुरुवात ?
यो कथा अझै समाप्त भएको छैन। यो अहिले पनि लेखिँदैछ- हरेक निर्णयमा, हरेक आन्दोलनमा, हरेक मतपत्रमा।
प्रश्न एउटै छ- के यो कथा फेरि उस्तै दोहोरिन्छ? कि कुनै दिन जनता साँच्चै लेखक बन्छन्?
अन्तिम सन्देश
नेपालको राजनीति केवल नेताहरूको कथा होइन, यो हाम्रो चेतनाको कथा हो। जबसम्म हामी मात्र दर्शक भएर बस्छौँ- कथा उस्तै रहन्छ।
तर जब हामी प्रश्न गर्न थाल्छौँ, जवाफ माग्न थाल्छौँ र सचेत निर्णय गर्न थाल्छौँ- त्यो दिन कथा बदलिन थाल्छ।
यो बिवेक बावुको बिचार एउटा प्रतिबिम्ब को रुपमा आएको छ, जुन नेपालको शदिऔ देखिको लहरो मा अल्झिएको बिचार एक मात्र दर्शक, ल्याप्छे छाप लगाई ख्वामित हरुलाई मनमोजी गर्ने लाइसेन्स दिनुमात्र मा सिमित हुन्थ्यो तर, अधिकार बिहिन। आजको परिदृश्य ठिक उल्टो हिसावले देखिन लाग्यो जुन अनुमोदन गर्ने जनताको मन, मत बिस्वास को अधिकार आफैमा सुरक्षित राखी अधिकार प्रत्ययोजन भएको छ, अन्यथा बिपरित काम कर्म बाहेक आवधिक स्थायी हिसावमा। जुन परिदृश्यले देशको आत्मासम्मान, अधिकार र स्वाभिमान लाई सुरक्षित राख्दै सम्मुनती र सम्बृद्धी लाई प्रमुख् उपलव्धी को लागि। अधिकार सम्पन्न तेतिखेर हुन सकिन्छ, जतिखेर खरो प्रश्नले नगदी उत्तर पाउछ, अहिले त्येही शृङ्खलाको सुरुवात हो जस्तो छ। जय हो प्यारो बिवेकी भाइ बिवेक लाई साधुवाद।