नेपाल आज विकासको बाटोमा अघि बढिरहेको राष्ट्र हो तर यही यात्रामा एउटा यस्तो अदृश्य संकट मौन रूपमा फैलिँदैछ जसले देशको भविष्य नै खतरामा पार्न सक्छ। त्यो संकट हो लागू औषध। यो समस्या केवल शहरमा मात्र सीमित छैन, गाउँ-गाउँसम्म यसको प्रभाव फैलिन थालेको छ।

युवा पुस्ता जो देशको ऊर्जा र सम्भावनाको स्रोत हो, अहिले लागू औषधको जालमा फस्दै गइरहेको यथार्थ अत्यन्त चिन्ताजनक छ। प्रारम्भमा साथीको दबाब, जिज्ञासा वा तनाव कम गर्ने बहानामा सुरु भएको प्रयोग बिस्तारै लतमा परिणत हुन्छ। एक पटक लत लागेपछि त्यसबाट मुक्त हुन कठिन मात्र होइन कहिलेकाहीँ असम्भवजस्तै बन्छ।

लागू औषधले व्यक्तिको मानसिक र शारीरिक स्वास्थ्यमा गम्भीर असर पार्छ। यसले निर्णय क्षमता घटाउँछ, आक्रामकता बढाउँछ र अन्ततः व्यक्तिलाई समाजबाट टाढा पुर्‍याउँछ। यसका कारण परिवारमा कलह बढ्छ, आर्थिक अवस्था बिग्रन्छ र समाजमा अपराध दरसमेत वृद्धि हुन्छ।

नेपालमा लागू औषध नियन्त्रणका लागि लागू औषध नियन्त्रण ऐन २०३३ लागू गरिएको छ। यस ऐनले उत्पादन, बिक्री, ओसारपसार र सेवनलाई कडाइका साथ निषेध गरेको छ तर कानुनको अस्तित्व मात्र पर्याप्त हुँदैन, यसको प्रभावकारी कार्यान्वयन आवश्यक हुन्छ।

यस सन्दर्भमा नेपाल प्रहरीको भूमिका अत्यन्त महत्वपूर्ण छ। प्रहरीले लागू औषध तस्करहरूलाई पक्राउ गर्ने, अवैध कारोबार नियन्त्रण गर्ने र जनचेतना फैलाउने कार्य गरिरहेको छ। पछिल्ला वर्षहरूमा प्रहरीले ठूलो मात्रामा लागू औषध बरामद गर्नुका साथै सयौँ व्यक्तिलाई नियन्त्रणमा लिएको तथ्यले यसको सक्रियता देखाउँछ।

यति हुँदाहुँदै पनि समस्या अझै जटिल बन्नुका केही प्रमुख कारण छन्। पहिलो कारण नेपाल र भारतबीचको खुला सिमाना हो जसले गर्दा लागू औषधको ओसारपसार सहज भएको छ। दोस्रो कारण बेरोजगारी र निराशा हो।

जब युवाले अवसर पाउँदैनन्, उनीहरू गलत बाटो रोज्न पुग्छन्। तेस्रो कारण प्रविधिको दुरुपयोग हो। आजकल सामाजिक सञ्जाल र अनलाइन माध्यमबाट समेत लागू औषधको कारोबार हुने गरेको छ।

यस समस्याको समाधानका लागि बहुआयामिक प्रयास आवश्यक छ। परिवारले आफ्ना सन्तानलाई समय दिनुपर्छ र उनीहरूको भावना बुझ्नुपर्छ। विद्यालयले केवल पुस्तकीय ज्ञान मात्र होइन, जीवनोपयोगी शिक्षा दिनुपर्छ।

सरकारले रोजगारी सिर्जना र पुनर्स्थापना केन्द्रको विस्तारमा ध्यान दिनुपर्छ। सबैभन्दा महत्वपूर्ण कुरा सचेतना हो। जबसम्म मानिसहरू लागू औषधको हानिकारक प्रभावबारे पूर्ण रूपमा सचेत हुँदैनन्, तबसम्म यसको नियन्त्रण सम्भव छैन।

लागू औषध विरुद्धको लडाइँ केवल कानुनी होइन, नैतिक र सामाजिक पनि हो। यसमा प्रत्येक नागरिकको भूमिका उत्तिकै महत्वपूर्ण हुन्छ। यदि आज हामी चुप लागेर बस्यौँ भने भोलि हाम्रो समाजको आधार कमजोर हुन सक्छ।

अन्ततः लागू औषधमुक्त समाज निर्माण गर्नु केवल सपना होइन, हाम्रो सामूहिक प्रयासले सम्भव हुने लक्ष्य हो। आजको सानो प्रयासले भोलिको उज्यालो भविष्य निर्माण गर्न सक्छ।

-लेखक प्रहरी सहायक हवल्दार हुन्।