कांग्रेस महासमितिले गर्न नसकेका कामहरु

केही मुख्य नेताहरुले हात मिलाउने, गला मिलाउने अनि भन्ने– ‘पार्टीमा एकता भयो ।’ यस्तो नौटंकी दशकौंदेखि नेपाली कांग्रेसमा चलिरहेछ । पुनः अर्काे विवाद सुरु हुन्छ, गुटहरुबीच ठूलो टकराव हुन्छ । टकराव मत्थर गर्दै फेरि पनि भन्छन्, ‘पार्टीमा एकता भयो ।’ यो पुरातन दृश्य महासमितिको यसपटकको वैठकमा पनि देख्न पाइयो । 

पार्टीभित्र मेलमिलाप अपरिहार्य बिषय हो तर कस्तो मेलमिलाप ? केही नेताले हात र गला मिलाउने, फोटो खिचाउने मेलमिलापले पार्टी र देशलाई ठोस परिणाम दिन सक्दैन । यसका लागि वीपी कोइरालाद्वारा प्रवद्र्धित राष्ट्रिय एकता र मेलमिलापको नीतिलाई आत्मसात गर्नुपर्ने हुन्छ । वीपी बिचारमा आधारित मेलामिलाप नीतिले पार्टीलाई मात्र नभएर देशलाई नै सकारात्मक परिणाम दिनसक्छ ।

महासमितिले पार्टीमा एकता भएकै हो त ? यो प्रश्नमा घोत्लिुनपर्ने भएको छ । पार्टीमा विभिन्न गुटहरु छन् । गुट उपगुटहरुले आआफ्नो स्वार्थमा काम गरिरहेका छन् । पार्टीमा एकता भयो भनेका भरमा गुटहरुको अस्तित्व समाप्त हुन असम्भव छ । ठूलो राजनीतिक दलमा गुटहरुको अस्तित्व समाप्त पार्ने कल्पना गर्नु बेकार हो । गुटविहिन पार्टी हुँदैन । गुटहरुको टकराव हुनु स्वाभाविक प्रकृया हो, यसलाई समस्या मान्न हुँदैन । तथापि गुटहरुका कारण कांग्रेस समस्यामा फसेको छ । गुटहरुले पार्टीगत हितभन्दा गुटगत हितलाई माथि राख्नाले समस्या भएको हो । गुटहरु पनि बिचार केन्द्रीत नभएर नेता केन्द्रीत भएकाले समस्या भएको हो । त्यसैले महासमिति वैठकमा पार्टीमा एकता भयो भन्नु खासै महत्वको बिषय होइन । 

कांग्रेसको विधान संशोधन गर्नैपर्ने भएको थियो । विधान संशोधन गरिनुलाई महासमितिको ठूलो उपलब्धी भनिँदैछ । विधान संशोधन प्राविधिक बिषय हो, यसलाई ठूलो उपलब्धी मान्नुको अर्थ छैन । विधान संशोधन धेरै पहिले हुनुपर्ने थियो तर भएको थिएन । ढिलै भए पनि संशोधन भयो । विधानको नयाँ स्वरुपले पार्टी र देशलाई भविष्यमा केकस्तो प्रभाव र असर पार्छ भन्ने देखिएपछि मात्र विधान संशोधनलाई उपलब्धी मान्ने कि नमान्ने भन्ने निर्क्योल हुन सक्छ । 

महासमिति वैठक हुनु आफंैमा पनि उपलब्धी हो । यो उपलब्धीमा टेकेर थप केके उपलब्धी हासिल गरियो ? यो प्रश्नमा आगामी  दिनमा बहस हुन जरुरी छ । महासमितिको उपलब्धी के हो त ? विधान उपलब्धी होइन, ‘पार्टी एकता’ उपलब्धी होइन, राजनीतिक प्रतिवेदन पनि उपलब्धी होइन । त्यसो भए उपलब्धी के ? स्वाभाविक रुपमा प्रश्न तेर्सन्छ । 

महासमितिको एउटा ठूलो उपलब्धी देशभरीका कांग्रेसजनको आपसी भेटघाट र विमर्श हो । पार्टी भनेको परिवार पनि हो । देशभरीका कांग्रेसजन एक ठाउँ भेला हुनुले एउटा भावनाको बिकास गर्छ । संगठन बिचारले मात्र चल्दैन, भावनाले पनि चल्छ, मनोविज्ञानले पनि चल्छ । महासमिति मेलाले कांग्रेसमा विशेष खालको भावनाको संचार गरेको छ । यो उपलब्धी कुनै कागज या दस्तावेदमा लेखिने बिषय होइन । 

तर, महासमितिले केही ठोस र देखिने उपलब्धी हासिल गर्न आवश्यक थियो । त्यस्तो उपलब्धी केके हासिल भयो ? बहसको बिषय हुनसक्छ । 

महासमिति वैठकका सामु केही राजनीतिक कार्यभार थिए । पार्टीलाई मनोवैज्ञानिक तथा नैतिक रुपमा माथि उठाउनुपर्ने मुख्य जिम्मेवारी थियो । कांग्रेस पराजित भएको होइन र कांग्रेस कहिल्यै पराजित हुन सक्दैन, भविष्य कांग्रेसको हो भन्ने आशा जगाउन सक्नुपर्ने थियो । हुनत यस्तो आशा जाग्न थालेको छ । कांग्रेस आन्तरिक रुपमा सशक्त र परिवर्तित बनेको हुनाले भविष्य कांग्रेसको हो भन्ने आशा जाग्न थालेको होइन । सरकार चलाइरहेको नेकपाको निरन्तर अधोगति देखिन थालेपछि कांग्रेसमा आशा जागेको हो । नकारात्मक कारणहरुको संयोजनले जागेको सकारात्मक आशा टिकाउ हुँदैन । अरुको असफलतालाई आफ्नो सफलता ठान्नु हुँदैन । यस्तो कलुषित बिचार कम्युनिष्टहरुले राख्छन्, नेपाली कांग्रेस जस्तो लोकतान्त्रिक पार्टीले राख्न हुँदैन । 

यो सरकारले असाध्यै राम्रो काम गरोस्, देशलाई साँच्चै नै समृद्धि पथमा हिँडाओस्, स्थिरता दिओस्, नेकपा लोकप्रिय बनोस् तर नेकपा भन्दा कांग्रेस जनप्रिय बनोस् भनी कांग्रेसजनले कामना गर्ने हो । कामना अनुसारको व्यवहार गर्ने हो । 

महासमितिले कांग्रेसमा केही ठोस मनोविज्ञान बिकास गर्नुपर्ने थियो, त्यो हुन सकेन । कांग्रेसको समस्या नीतिमा होइन रणनीतिमा हो । नीतिको कुरा गर्ने हो भने आज निर्विकल्प बनेको लोकतान्त्रिक संसदीय पद्धतिको उन्नायक कांग्रेस नै हो । कांग्रेसको नीतिमा देश हिँडिरहेको छ । नीतिका दृष्टिले कांग्रेसको दिग्विजय भएको छ । तर, नीति जसको नेतृत्व उसको भएन । किनभने कांग्रेसले आत्मगत तथा रणनीतिगत गल्तीहरु गर्यो । आगामी दिनमा पनि कांग्रेसले रणनीतिगत तथा आत्मगत गल्तीहरु गर्छ भने नेकपाको असफलताको भरमा कांग्रेसले नेतृत्व गर्ने दिन आउँछ भन्न सकिँदैन ।

महासमिति वैठकलाई आम जनताले चासोसाथ हेरेका थिए । महासमिति वैठकले कांग्रेस पार्टीलाई मात्र नभएर देशलाई नै निर्देशित गर्ने अपेक्षा गरिएको थियो । मुख्य नेताहरु निजी तथा गुटगत स्वार्थभन्दा माथि उठ्छन्, स्वार्थत्यागको भावनाले ओतप्रोत भएर महासमितिमा प्रस्तुत हुन्छन् भन्ने अपेक्षा थियो । गुटभन्दा माथि पार्टी, पार्टीभन्दा माथि देश भन्ने भावनालाई व्यवहारमा उतार्ने संकल्प तथा प्रतिवद्धतामा होमिन्छन् भन्ने अपेक्षा थियो । यो अपेक्षा पूरा भएन । यस्तो अपेक्षा किन थियो भने कांग्रेस तथा देशलाई आज स्वार्थत्यागको भावना र व्यवहार चाहिएको छ । यो सबैले महशुस गरेको विषय हो । राजनीति मानव कल्याणका लागि हो भन्ने मूल्यमान्यता र आदर्श स्थापित गर्न महासमिति वैठक कोशेढुंगा सावित हुनेछ भनी अपेक्षा गर्नेहरु खिन्न भएका हुनुपर्छ । 

त्यागकै कुरा गर्ने हो भने कांग्रेसले गत चुनावमा व्यवहोरेको पराजयपछि त्यसको उपचारका लागि केही ठोस कदम चालिने अपेक्षा गरिएको थियो । त्यागको भावना नेतृत्वले देखाउन सकेन । त्यागको भावना देखाउन चाहन्थ्यो भने अहिलेको नेतृत्व पुस्ताले त्यागको भावना देखाउँदै आगामी दिन नयाँ पुस्तालाई जिम्मेवारी दिन्छौं भन्न सक्नुपथर््यो । अब पार्टीमा संरक्षक मात्र रहन्छौं भन्न सक्नुपथर््यो । यो अपेक्षा पनि पूरा भएन । 

महासमितिमा राजनीतिक प्रतिवेदन पारित भयो भनियो तर त्यो प्रतिवेदन केन्द्रीय समितिले परिमार्जन गर्न बाँकी छ । कसरी परिमार्जन गर्छ अहिले नै भन्न सकिन्न । केन्द्रीय समिति वैठक कहिले बस्छ भन्ने पनि थाहा छैन । अर्थात्, राजनीतिक प्रतिवेदनमा यो छ, कांग्रेसले आगामी दिनमा यो रणनीति अंगीकार गर्छ भन्ने सन्देश बोकेर कांग्रेसजन जिल्ला फर्कन पाएनन् । 

उता विधान पनि पूरै जन्मिएको छैन । विधानका केही मुख्य प्रावधानहरुमा ‘सहमति’ भयो अरे । महासमिति सदस्यहरुले पनि सहमतिको कुरा सुने तर विधान कस्तो बन्यो भनेर यकिनसाथ भन्न सकिने अवस्था छैन । बहालवाला केन्द्रीय सदस्यले महाधिवेशनमा तलबाटै चुनिएर आउनुपर्ने कि नपर्ने ? समावेसी कोटामा एकपटक अवसर पाइसकेको व्यक्तिले बारम्बार अवसर पाउने कि नपाउने ? यस्ता महत्वपूर्ण बिषयमा विधानमा के गरिन्छ भन्ने अनिश्चित छ । यसको जिम्मा केन्द्रीय समितिलाई दिइएको छ । 

फेरि चर्चा गरौं महासमितिको उपलब्धीको । महासमितिले गर्नुपर्ने के थियो र गरेन के ? यो नै मुख्य प्रश्न हो । महासमितिको उपलब्धी यो हो र यो होइन भन्नेमा बहस हुनु पनि नौलो कुरा भएन । व्यक्तिपिच्छे दृष्टिकोण हुनु स्वाभाविक हो । तर, केही यस्ता मूलभूत बिषय थिए जसलाई महासमितिले गर्नैपर्ने थियो । 

महासमिति वैठकबाटै महाधिवेशन तिथिको घोषणा हुनुपथर््यो । ठ्याक्कै मिति घोषणा गर्न व्यवहारिक हुँदैनथ्यो भने पनि गाउँ, नगर, जिल्ला तहको अधिवेशन यो मितिभित्र गरिसक्ने, महाधिवेशन यो महिनामा गर्ने भनेर महासमितिले निर्देशित गर्नुपर्ने थियो । यो काम भएन । 

महासमितिले सुन्दर नाराहरु तय गर्यो । सुन्दर नाराको आकर्षणलाई अन्यथा भन्न मिल्दैन । नाराले बिचार र भावना दिन्छ, उर्जा पनि दिन्छ । तबमात्र दिन्छ जब नारालाई संकल्पको जगमा उभ्याइन्छ । संकल्पविहिन नारा निर्जिव हुन्छ । ‘बदलिन्छौं हामी, बदल्छौं कांग्रेस, सुधार्छौ पार्टी, बनाउँछौं देश’ भन्दै महासमितिले संकल्प लिनुपथर््यो । अझ सकिन्थ्यो भने महासमितिका सम्पूर्ण सदस्यले पाँच मिनेट गहिरो ध्यान सहित आत्मनिरीक्षण गर्ने तत्पश्चात ‘बदलिन्छौ हामी, बदल्छौ कांग्रेस, सुधार्छौ पार्टी, बनाउँछौ देश’ भन्ने नारालाई संकल्पका रुपमा ग्रहण गर्नपर्ने थियो । इमानसाथ गरिएको संकल्पमा ठूलो शक्ति हुन्छ भन्ने कांग्रेसजनले भुल्न हुँदैन । मुखले नारा भन्नु या आँखाले नारा पढ्नुभन्दा संकल्पसहित नारालाई ह्रदयबाट ग्रहण गर्नु कैयन गुणा शक्तिशाली कार्य हो । 

महासमितिले निर्णयहरु गर्यो तर संकल्प गरेन । नेताहरुले एकता भएको घोषणा गरे तर आफू रुपान्तरण भएको संकल्प सहित घोषणा गरेनन् । अरुलाई आरोप लगाउन सजिलो हुन्छ तर आफ्नो आलोचना आफैं गर्दै, आफ्नो दोष आफैं देखाउँदै आगामी दिनमा गल्ती नदोहोर्याउने संकल्प गरेनन् । यस्तो संकल्पले पार्टीलाई सटिक रणनीतिको बाटोमा अगाडि बढाउन ठोस योगदान दिने थियो । 

महासमितिपछि कांग्रेस कुन बाटो हिँड्छ ? कसरी हिँड्छ ? यो महत्वपूर्ण प्रश्न हो । इमान र संकल्पसाथ कांग्रेस हिँड्नुपर्छ । देशको वृहत्तर हितलाई ध्यानमा राखेर अगाडि बढ्नुपर्छ । गुटको घेराभन्दा माथि उठेर सबैले पार्टी भन्ने हो भने कांग्रेस अजेय हुन्छ । पार्टीभन्दा माथि उठेर देश र जनताका लागि सोच्ने र तद्अनुरुप व्यवहार गर्ने हो भने कांग्रेसको भविष्य उज्जवल र नेपालको भविष्य महाउज्जवल अवश्य हुनेछ । 


 

क्रान्तिको नाममा भ्रान्तिको भुँवरीमा विप्लव

परिस्थितिको ठोस विश्लेषण गर्न नसक्दा कतिपय मानिस बत्तिएर कहाँबाट कहाँ पुग्छन् भन्ने कुराको कुनै ठेगान हुँदैन । राजनीतिक वृत्तमा विप्लवको नामले

 प्रचण्डको अमेरिका यात्राः पर्दाभित्र र बाहिरको कथा 

प्रचण्ड आफ्नी पत्नी सीता दाहालको दीर्घरोगको उपचार गर्न अमेरिका आईपुगे । अर्काको सन्तान जति मारेपनि, उनीहरुको लाशमा टेकेर सत्ताको शिखरमा पुगेपनि,

  ओली र सीके साँठगाँठभित्र छिपेको विषाक्त नियत

चुरे दक्षिणको भूभागलाई नेपालबाट छुट्याएर स्वतन्त्र मधेस राष्ट्र खडा गर्ने घोषणा गर्दै विगत ७–८ वर्षदेखि तराईका केही जिल्लाहरूमा प्रचारात्मक

अब कविता लेख्नोस् ओली कमरेड

  कविता लेख्नेहरु भन्छन्, ईतिहास क्रुर हुन्छ । राजनीतिका पेशेवर खेलाडिहरु भाषण ठोक्छन्,‘हामीले ईतिहासबाट सिक्नुपर्छ ।’ ईतिहासको लिस्नो टेकेर