वामदेव काण्ड: प्रचण्ड सफल, ओली विफल

नेकपा नामको जहाजमा दुईजना पाइलट छन् । एकजना केपी ओली, अर्का पुष्पकमल दाहाल प्रचण्ड । ओलीले जहाज एकातिर लैजान खोज्दैछन्, प्रचण्ड विपरिततर्फ जहाज लैजान खोज्दैछन् । वामदेव गौतम काण्डले यही देखायो ।

वामदेव काण्डले धेरै कुरा सतहमा ल्याइदिएको छ । अनेक प्रश्न उठाएको छ । केन्द्रीय प्रश्न हो— केपी ओली सरकारलाई कोबाट, कताबाट र कहाँबाट खतरा छ ?

सुरुमै लेखीहालौं— यो सरकारलाई सबैभन्दा धेरै खतरा कोहीबाट छ भने स्वयं केपी ओलीबाट छ । त्यसपछिको खतरा नेकपा भित्रैबाट हो । नेपालमा बहुमतको सरकारलाई पार्टीभित्रैबाट खतरा हुने गरेको इतिहास छ, वर्तमानले पनि यही भन्दैछ । स्थिर सरकार टिक्न नदिन तथा अस्थिरता फर्काउन विविध शक्तिहरुबाट शानदार प्रयास भइरहेको बुझ्न कठिन छैन ।

देशीविदेशी अनेक कोणबाट ओली सरकारलाई खतरा छ । जुनसुकै कोणको खतरा पनि नेकपा भित्रको आन्तरिक राजनीतिक विग्रहको बुई चढेर सिंहदरबार तथा संसदमा भित्रन चाहन्छ भन्ने प्रष्टै छ ।

घातक वामदेव

घाइते सिंहले झन् ठूलो बल लगाएर हमला गर्छ भनिन्छ । वामदेव अहिले घाइते सिंह हुन् । काठमाडौं—७ बाट उपचुनाव लड्ने उनको प्रयास असफल भएको छ ।

तर, वामदेवका अहिलेसम्मका प्रयत्नहरु नियाल्दा उनी भविष्यमा कुनै न कुनै उपायले उपचुनाव लड्न सक्छन् । कमजोर स्मरण शक्ति भएका नेपाली जनताले काठमाडौं—७ मा वामदेव कसरी असफल भएका थिए भन्ने विर्सनेछन्, त्यसपछि वामदेवले कुनै नयाँ ठाउँमा कोही सांसदको सिकार गरेर चुनाव लड्न सक्छन् । कुनै अनिष्ट घटना नहोस् भनी कामना गरौं तर कुनै ठाउँ हठात खाली हुनसक्छ र त्यो अवस्थामा पनि चुनाव लड्न सक्छन् । 

यो ३० वर्षमा वामदेवलाई नेपाली समाजले जसरी चिनेको छ, उनी हार खाने खालका मानिस होइनन्, जरुर प्रयत्न गर्नेछन् । यहाँ प्रयुक्त ‘हार खाने खालका मानिस होइनन्’ शब्दावलीको खास अर्थ छ ।

वामदेवले हाललाई चुनाव लड्ने प्रयास त्यागेका हुन्, शक्ति संघर्ष नै त्यागेका होइनन् । नेपालमा एकपटक ठूलो हैसियत बनाइसकेको नेताले शक्तिसंघर्ष मृत्युको मुखमा पुग्दासम्म छाड्दैन । झन वामदेव त हट्टाकट्टा र तगडा छन्, उर्जावान छन् । अब उनको सम्पूर्ण ध्यान पार्टीभित्रको शक्ति संघर्षमा केन्द्रीत हुनेछ ।

प्रधानमन्त्री बन्ने इच्छा राख्नु कुनै अपराध होइन, वामदेवले पनि इच्छा राखेका छन् । यसकै लागि प्रतिनिधिसभा ताकेका हुन्, हाललाई असफल   भए । आफैं प्रधानमन्त्री बन्न नसकेपछि अब उनको प्रयास ओलीलाई हटाउने हुनेछ । अरुलाई राजीनामा गराएर उपचुनाव लड्न खोज्नु दुस्साहस नै हो, ओलीलाई हटाउन खोज्नु पनि दुस्साहस नै हुनेछ । इतिहासले भन्छ, वामदेवको अर्काे नाम दुस्साहस हो ।

चुनाव हारेदेखि वामदेव सार्वजनिक कार्यक्रममा विरलै देखिन्थे, सार्वजनिक अभिव्यक्ति विरलै दिन्थे, स्यालले कुखुरा ढुके जसरी उपचुनाव ढुकेर बसेका थिए । उपचुनावको सिकारमा असफल भएपछि वामदेव पूरै घाइते भएका छन् । घाइते वामदेव खतरनाक हुन सक्छन् ओलीका लागि ।

कसले जित्यो ?

वामदेव प्रकरणमा सर्वसाधारण नेपालीले जितेका छन् । अस्थिरताको कारक बन्न सक्ने उपचुनाव जनबलमा अस्वीकृत भएको छ । यति चर्काे जनआवाज उठेको थिएन भने वामदेवलाई चुनाव लड्नबाट शायद ओलीले पनि रोक्न सक्दैनथे । यसको अर्थ यो होइन कि वामदेव नालायक पात्र हुन् । औसत नेताहरुभन्दा क्षमतावान नै हुन् वामदेव । निर्णय क्षमता र हिम्मतका धनी हुन्, कुटिलता र चालवाजीले भन्दा हिम्मत र साहसले यो उचाई बनाएका हुन् । उपचुनावमा उठ्ने खेलमा हार्दा उनी रावणजस्ता देखिन पुगे । केही समयपछि उनको रावण छवी पखालिनेछ । 

नेपालमा संसदीय व्यवस्थाको भनौं या लोकतान्त्रिक व्यवस्थाको सर्वाधिक ठूलो समस्यामध्ये हो गुट व्यवस्थापन । गुट बिनाको पार्टी हुँदैन । गुट व्यवस्थापन गर्न नसक्दा पार्टीहरु सिद्धिएका छन्, पराजित भएका छन्, लोकतन्त्र नै धरापमा परेको छ । नियालेर हेर्ने हो भने गुट व्यवस्थापनको असफलतामा टेकेर नै अस्थिरता आएको देखिन्छ ।

नेकपामा गुट व्यवस्थापनको मुख्य जिम्मेवारी केपी ओलीको हो । तर, उनी गुट व्यवस्थापनमा दक्ष देखिएनन् । हो, आफ्नो गुट बलियो बनाउन उनी सक्षम देखिए । आफ्नो तथा आफ्नो गुटको हातमा पार्टीभित्रको सत्ता आएपछि प्रतिस्पर्धी गुटहरुलाई निषेध गर्ने र नियन्त्रणमा राख्ने दुईटा उपाय हुन्छ । ओलीले प्रतिस्पर्धी गुटहरुलाई निषेध गर्न खोजेको देखिँदैन । उनले प्रतिस्पर्धी गुटहरुलाई स्वतन्त्र पनि छाडेनन् । एक हदसम्म प्रतिस्पर्धी गुटहरुलाई नियन्त्रणमै राखेका थिए । तर, बहुमतको सरकारको प्रधानमन्त्री बनेपछि प्रतिस्पर्धी गुटहरुमाथि ओलीको नियन्त्रण फितलो हुँदै गयो । 
अर्थात्, पार्टीभित्र ओलीको एकछत्र राजको युग सकियो । माधव नेपालले सीधै टाउको उठाएर गुट जगाए । अब वामदेवले त्यही गर्नेछन् । झलनाथ पनि ओली विरुद्ध छन् । 

पार्टी एकीकरण अघि पनि एमालेमा गुट थिए तर गुटले ओलीलाई चुनौती दिन सकिरहेको थिएन । ओलीको सत्तालाई च्यालेन्ज गर्नै नसक्ने अवस्थामा गुटहरु पुगेका थिए । पार्टी एकीकरणपछि नेकपाका पूर्व गुटहरुमा जागरण आएको छ । जागरणका उत्प्रेरक हुन् प्रचण्ड ।

हो, वामदेव प्रकरणमा प्रचण्डले जितेका छन् । पूर्व एमालेलाई माधव खेमा, वामदेव खेमा र ओली खेमामा विभाजित गर्न मात्र नभएर एकआपसमा भिडाउन समेत सफल भएका छन् । वामदेव खेमा प्रचण्डको साथमा छ, माधव खेमा पनि लगभग साथमै छ । झलनाथको समूह गुटको आकारमा छैन तैपनि बेग्लै समूह छ । पूर्व एमाले चिराचिरा भयो, तर, प्रचण्डको नेतृत्वमा पूर्व माओवादी लगभग एक ढिक्का छ । प्रचण्डको साथ केहीले छाड्लान् तर समग्रमा पूर्व माओवादीको एकछत्र कमान उनकै हातमा छ ।

यसरी विचार गर्दा अब नेकपामा सबैभन्दा ठूलो गुटका नेता प्रचण्ड बने । नेकपा भित्रको अवस्था त्रिशंकु बन्न पुग्यो जहाँ कसैको बहुमत छैन, न पार्टीमा कसैको बहुमत छ, न संसदीय दलमा कसैको बहुमत छ । आपसमा भिडिरहेका पूर्व एमालेका गुटहरु प्रचण्डसँग मिल्न लालायित हुनुपर्ने अवस्था देखियो ।

प्रचण्डको रणनीति सुविचारित देखिन्छ, उनी ओलीलाई चिढाउन चाहँदैनन् भन्ने प्रष्ट छ । ढुकेर बस्ने, कसैलाई नचिढाउने प्रचण्डको अहिलेको रणनीति हो । त्यसैले वामदेव प्रकरणमा प्रचण्डको नियत र खेल सतहमा आए पनि ओलीसँग भिड्न जाने छैनन् । ओलीसँग आफू भिड्ने होइन अरुलाई भिडाउने प्रचण्डको रणनीति सटिक सावित भयो वामदेव प्रकरणमा ।

वामदेवले चुनाव लड्न खोज्दा मात्रै पनि नेकपा र ओलीलाई राम्रैसँग क्षति भयो । साँच्चै नै चुनाव लडेका थिए भने झन ठूलो क्षति हुन्थ्यो । वामदेवले चुनाव जित्दा ओलीको विकल्पमा जनताले वामदेवलाई जिताए भनिन्थ्यो, वामदेवले हार्दा ओलीले हराए भनिन्थ्यो, ओली सरकारको अलोकप्रियताले गर्दा हारेको भनिन्थ्यो । जसो गरे पनि सुख थिएन ओलीलाई । चुनावको च्याप्टर नै बन्द भयो, राहत भएको हुनुपर्छ ओलीलाई । 

खतरामा ओली

एक सातामै वामदेवको रावणकरण भयो । विषय नै यस्तो पर्यो कि पूरै समाज उर्लिएर वामदेव र रामवीर मानन्धरमाथि खनियो । तर, नेपालमा रावण बनाउन खोजिएका मुख्य पात्र भने अर्कै छन् । उनी हुन् केपी ओली । 

ओलीलाई रावण सिद्ध गर्न सुनियोजित, सुविचारित र सुव्यवस्थित प्रयत्न भइरहेछ । यो प्रयत्नलाई सबैभन्दा धेरै योगदान भइरहेछ ओली स्वयंबाट । उनले बहुमत प्राप्त पार्टीको जसरी सरकार चलाउन सकेनन्, दुई तिहाईको समर्थनको सरकार जसरी चलाउनुपथर््यो त्यसरी चलाउन सकिरहेका छैनन् । हात्ती लम्किए जसरी काम गर्दै ओली अगाडि बढेका थिए भने कुकुर भुक्दै गर्थे, कसैको केही लाग्दैनथ्यो । तर, भुक्ने कुकुरहरुको घेरामै अल्मलिए ओली । दुई तिहाई स्तरको क्षमता देखाउन सकेनन् ।

त्यसैले यो सरकारलाई कतैबाट खतरा छ भने पहिलो खतरा ओली स्वयंबाट छ । ओलीको निरीहता र गतिहिनता यो सरकारको खतराको कारक बन्दैछ । ओली जति गतिहिन बन्दै जान्छन्, नेकपाभित्र गुट जागरण अभियान त्यति मौलाउने छ, उनलाई रावण सिद्ध गर्ने प्रयास झनझन सफल हुँदै जानेछ ।

स्मरण गरौं— विगतमा ओली पदच्युत हुँदा ‘थ्याङक्यू केपी ओली’ भन्ने अभियान चलेको थियो, ओलीलाई बालुवाटारबाट वालकोट पुर्याउन जुलुस नै गएको थियो । पदच्यूत हुँदा पनि नायक बनेका थिए ओली । यही गति हो भने भोली ओलीलाई पदच्यूत गरिँदा ‘वाईवाई केपी ओली’ भन्ने अभियान चल्न सक्छ । सरकारको सबैभन्दा ठूलो रक्षा कवच जनता हुन्, जनतामा सरकार लोकप्रिय छ भने गिराउनेहरुलाई पनि गाह्रो हुन्छ ।

नेपाली समाजको स्मरण शक्ति अति कमजोर छ । सम्झौं— भारतले नाकावन्दी लगाएका ती दिन, नेपालमा संविधान नै नबनोस् भन्दै भारतले गरेको खुलेआम खेल, संविधान जारी नगर्न दिएको धम्की.. । सम्झनुपर्ने कुरा धेरै छन् । सम्झन थालेपछि केही कुरा स्वत बुझिन्छ पनि । जस्तो कि ः विगतको भारतीय व्यवहार सम्झन्छौं भने उसको नियत पनि बुझ्न सक्छौं । उसको नियत हो नेपालमा कुनै पनि सरकारलाई स्थिर बन्न नदिने । आफ्नो स्वार्थ विरुद्ध नेपाललाई उभ्याउन खोज्नेलाई भारतले खलनायक बनाइदिन्छ, रावण बनाइदिन्छ । मरिचमानलाई त्यही गरियो । अब पालो ओलीको छ । यो कुरा बुझेर ओलीले गति बढाउन पर्दैन ?

नेपालको अहिलेको राजनीतिक कोर्स भत्काउने भारतको उद्देश्य हो भन्ने तथ्य कसैबाट छिपेको छैन, नेपालले चीनसँग सम्वन्ध नराखोस् भन्ने भारतीय चाहना पनि प्रष्टै छ । नेपालले आफ्नो स्वार्थ र हितलाई प्राथमिकता नदिएर भारतको हित र स्वार्थसँग एकाकार हुनुपर्छ भन्ने भारतीय चाहना हो । यो चाहना ओलीले पूरा गरिरहेका छैनन् । त्यसकारण भारतीय स्वार्थ नेकपा भित्रका गुटहरुको घोडा चढेर कार्यान्वयनमा आउन सक्छ । यो खतरा नदेख्नु ओलीको नालायकी हो ।


वामदेवले प्रतिनिधिसभामा पुग्न चाहनु एउटा विषय हो, उनलाई प्रतिनिधिसभामा पुराउन विभिन्न शक्तिहरुले किन प्रयत्न गरे भन्ने अर्काे विषय हो । 
प्रतिनिधिसभामा पुगेर प्रधानमन्त्री बन्ने चाहना वामदेवले पक्कै त्यागेका छैनन्, वामदेव जस्ता पात्रहरुको स्वार्थको घोडा चढेर आउन खोजेको अस्थिरताले पनि हार मान्ने छैन । यो कुरा अरुले भन्दा धेरै ओलीले बुझ्नुपर्ने होइन र ?

 लोकतन्त्रको चिरहरण 

बरिष्ठ अधिवक्ता भीमार्जुन आचार्यले लोकतन्त्र दिवसका दिन आफ्नो फेसबुकमा निकै तिखो प्रतिक्रिया लेखे– ‘लोकतन्त्र दिवसको अवसरमा भन्नुपर्ने एउटै

 प्रेस स्वतन्त्रता र ‘बयलगाडा गणतन्त्र’

सरकार किन प्रेससँग तर्सिरहेको छ ? तर्सिएको होईन भने किन एकपछि अर्को गर्दै पत्रकारविरुध्द वर्षिरहेको छ  त ? अहिले सरकार र प्रेसको सम्बन्धलाई लिएर

ललिता निवासको जग्गा अपचलनका विषयमा

नेपालको प्रजातान्त्रिक आन्दोलनका अप्रतिम नेता तथा दानवीरताका लागि विख्यात सुवर्ण शमशेर जबराले नेपाल सरकारलाई प्रदान गरेको काठमाडौ, बालुवाटारस्थित

प्रधानमन्त्री किन सेना परिचालन गर्न चाहन्छन् ?

नेपालको संविधानले प्रधानमन्त्रीलाई शक्तिशाली कार्यकारीका रूपमा स्थापित गरेको छ । दुई वर्ष अविश्वासको प्रस्ताव राख्न नपाइने प्रावधान स्थिरताका